het begin
Aan de Hoogte Kadijk in Amsterdam-centrum ligt een uniek rijtje huizen uit 1828. Deze ongeveer 40 woningen zijn rijksmonument en beeldbepalend in de buurt. Ze staan bekend als ‘de Sibbelwoningen’. In deze huizen woonden de arbeiders van de allang afgebroken bierbrouwerij ‘de Gekroonde Valk’, die aan de overkant van de straat gevestigd was. Een replica van de bronzen gekroonde valk staat sinds enkele jaren weer tegenover onze woningen. Achter de panden ligt een weelderig stuk groen, de tuinen van de huidige bewoners.
Deze huizen werden in 1978 door een meerderheid van de huidige bewoners van sloop gered en worden sindsdien verhuurd als sociale huurwoningen. Deze periode is een voorbeeld geweest van samenwerking tussen krakers en overheid. Zelfs aan de universiteit Delft werd er aan de hand van dit voorbeeld college gegeven. Een win-winsituatie met behoud van panden die inmiddels rijksmonument zijn geworden en met terugkeer van alle krakers tot gelegaliseerde bewoners.
Woonstichting De Key kocht in 2002 het complex van Woningbedrijf Amsterdam voor het symbolische bedrag van 1 euro. De bewoners werd beloofd dat er een opknap plaats zou vinden waarbij rekening werd gehouden met hun verleden . Het lijkt er echter op dat De Key weliswaar begon met het doen van mooie beloftes aan de bewoners, maar dat de panden voor een groot deel als sociale huurwoning zullen verdwijnen.
Wij willen U deelgenoot maken van onze grote zorgen aangaande de toekomst van deze woningen en die van hun bewoners. Het is niet alleen zo dat er sociale huurwoningen aan het Amsterdams bestand zullen worden onttrokken, maar ook kunnen de bewoners slechts tegen fors verhoogde huren terugkeren. Ongeveer driemaal de huidige huur. Velen van hen kunnen dus niet terugkeren! Zij behoren tot de middengroep, die net geen aanspraak op huursubsidie kan maken, en als alleenstaanden kunnen zij een dergelijke huur niet opbrengen.
De bewoners zijn er heel goed van doordrongen dat de fundamenten van de Sibbelwoningen niet deugen en hoe dan ook vervangen moeten worden. Het feit dat de woningen op de monumentenlijst staan verheugde ons buitengewoon, immers: de woningen zouden dus behouden blijven. Wij, huurdersvereniging De Gekroonde Valk, stelden De Key voor om de fundamenten te vernieuwen en achterstallig onderhoud uit te voeren. Rekening houdend met de huidige veiligheidsvoorschriften. Maar naar het zich nu laat aanzien heeft vernieuwbouw de voorkeur van De Key. Dit houdt in dat slechts de voorgevel blijft staan. Nieuwbouw erachter. De woningen worden dan: dure panden. Er is vernomen dat de Key denkt aan het gemeenschappelijk maken van de tuinen en een parkeergarage eronder. Natuurlijk heeft Woonstichting De Key toestemming nodig van de gemeente Amsterdam voor deze wijziging van de bestemming van de woningen en de tuinen.
de geschiedenis
In januari 2003 heeft De Key een projectteam samengesteld om te zien hoe de woningen aangepakt zouden kunnen worden op basis van technische, financiële en sociale gronden. De aanpak moest staan voor een duurzame exploitatie van 40 jaar. Het overleg met ons, de huurdersvereniging zou open en transparant zijn.
Wat is hier van terecht gekomen?
Door ons is aangedrongen om vooreerst te beginnen met serieus onderzoek naar de fundering. Deze bleek inderdaad slecht te zijn zodat funderingsherstel noodzakelijk is. En hier begint eigenlijk de trammelant. Funderingsherstel is ingrijpen en de bewoners móeten daardoor natuurlijk toch het huis uit. En als dat toch zo is kun je kijken naar wat er nog meer aan de woningen ‘verbeterd’ kan worden. Kortom, voor De Key lagen de mogelijkheden open om van oude monumentjes op een toplocatie in de stad mooie woningen te maken, waarmee goed geld te verdienen valt. Het maakte het aangekochte beheer van de Sibbelwoningen voor De Key dubbel en dwars waard.
En hier liepen de belangen van De Key en die van de bewoners dus volkomen uiteen.
Het was De Key bekend dat wij een hechte groep bewoners zijn. De helft van de bewoners heeft de eerste renovatie en daarmee het behoud van de panden eind jaren ’70 gerealiseerd en intussen een woonduur van 25-35 jaar achter de rug. De huurdersvereniging inventariseerde de wensen van alle bewoners en daaruit bleek dat vrijwel iedereen wil dat achterstallig onderhoud word verricht en dat de bovenbewoners een groter en steviger balkon krijgen.
Na enige verkennende besprekingen werd echter duidelijk dat De Key meerdere opties wilde openhouden voor een ‘opknap’ van de huizen. Onze suggesties om de ervaring van de bewoners te gebruiken en oplossingen die wij ter verbetering aandroegen werden genoteerd, maar niet serieus besproken. Eerst wilde De Key nog verdere technische onderzoeken doen. Dit heeft bijna een jaar in beslag genomen. Voor ons als de bewoners is belangrijk: kunnen wij terugkeren, tegen welke huur en wat voor een huis krijgen wij daarvoor?
De Key wilde wel de garantie geven dat de huidige bewoners konden terugkeren, maar tegen een veel hogere huur. Het doorschuiven van huurders van bovenwoningen naar benedenwoningen kon wel, maar alleen als nieuwe huurders. Echter: nieuwe huurders moeten gaan huren tegen een marktconforme huur. Veel van de bewoners zijn alleenstaand (zoals ruim 30% van de Amsterdamse bevolking) en kunnen de nieuwe huur al nauwelijks opbrengen, laat staan een marktconforme huur!
Over het soort woning kon De Key nog niets zeggen, omdat pas een opdracht aan een architect kan worden gegeven nadat de technische onderzoeken hebben plaatsgevonden. Wel werd door hen de optie opengehouden dat de woningen eventueel vergroot zouden worden opdat de bovenbewoners een groter balkon kregen. Een oplossing voor het balkon die dus niemand wenste. Van een transparant en open overleg, werd het een overleg waarbij De Key stelde hoe zij tegen een opknap van huizen aankeek, zonder rekening te houden met de bewoners. De Key klopt zich graag op de borst dat ze voor de huidige bewoners die terug willen keren de huur op de sociale huurgrens houdt voor 2-persoons huishoudens. Niet wordt gesproken over die woningen die leegkomen en verloren gaan voor sociale verhuur. Of over een jarenlang opgebouwde sociale cohesie van intussen 50-plussers, die door deze plannen uit elkaar gerukt wordt.
Intussen werden de leden van de projectgroep van De Key gedurende het hele jaar 2004 voortdurend vervangen. In december 2004 bleken wij opeens niet meer met werknemers van De Key om de tafel te zitten, maar met vertegenwoordigers van De Principaal, een stedelijke projectontwikkelaar, die met De Key samenwerkt. En deze vertegenwoordigers kijken alleen naar de technische kant van een ‘opknap’. Van hen wordt niet verwacht dat zij nog praten over bewonersparticipatie. Zij beslissen wat technisch mogelijk is.
Het is opvallend dat deze verandering van leden van de projectgroep zo sluipenderwijs gebeurde. De eerste fase, waarin het nog handelde over de positie van de huurders, ging langzaam over in wat er technisch zou moeten gebeuren. Die eerste fase is nooit duidelijk afgesloten. Bijvoorbeeld met een stuk waarin de overeengekomen uitgangspunten van De Key en van de huurdersvereniging zijn vastgelegd, zodat dit als basis kon dienen voor een technische uitwerking. Het resultaat hiervan is dat De Principaal technische onderzoeken en de uitkomsten daarvan precies zo kan gebruiken als hun van pas komt. De uitkomsten worden door De Key zodanig voorgesteld, dat de situatie van de huizen heel slecht is. De huurdersvereniging heeft contra-expertise laten uitvoeren door erkende en vakkundige bureaus, die veel minder ernstige resultaten laten zien. Maar deze resultaten worden niet serieus besproken.
Als antwoord op een brief van ons met de vraag waarom De Key kiest voor opknapmodellen die de bewoners niet wensen, komt vanuit directiewege de aap uit de mouw. Bijna achteloos staat geschreven dat “het lange termijnbelang voor de Sibbelwoningen verder gaat dan het korte termijnbelang van de huurders”.
Dit is slechts op één manier op te vatten, namelijk: de belangen van De Key bij de panden gaan vóór de belangen van de huurders.
En soms houdt De Key zich dáár zelfs niet aan. Verslagen van bijeenkomsten worden niet of niet op tijd verstuurd, vergeten wordt dat de huurdersvereniging gekwalificeerd advies over een architectenkeuze kan uitbrengen. De Key heeft zelf de architect al gekozen en uitgenodigd voor een bijeenkomst. Als wij hen hierop wijzen krijgen wij excuses achteraf.
Bij de verantwoordelijke wethouder Els Iping wordt door De Key een peildatum aangevraagd. Vanaf dat moment hebben de bewoners 1½ jaar de tijd om zèlf een andere woning te zoeken of ze beslissen dat ze terug willen keren vanuit een wisselwoning. In de communicatie aan ons vermeldt De Key dat wij daarvoor slechts 1 jaar hebben. De Key heeft zo’n haast dat de peildatum met terugwerkende kracht gevraagd wordt. De peildatum is ingegaan op 1 maart 2005, het is nu half juni en nog steeds is er niets bekend over de uitwerking van de woningen. Het betekent dat De Key bewonerswensen wil weten op een moment dat nog niet duidelijk is naar wat voor woning je zou kunnen terugkeren.
Intussen voert De Key/De Principaal zogenaamde ‘veiligheidsmaatregelen’ door. Een kopwoning blijkt volgens hen van binnen gestabiliseerd te moeten worden, terwijl andere rapporten uitwijzen dat dit niet nodig is. Maar dan is het antwoord dat dit voor de veiligheid beter is. Wij hebben al eerder gevraagd om dit aan ons te melden wanneer er tijdelijke maatregelen genomen moeten worden, en ze zo uit te voeren dat het rijtje woningen niet het aanzicht ‘werk in uitvoering’ krijgt. Intussen is deze kopwoning vrij grof dichtgetimmerd en zijn de bewoners verdwenen.
Huurdersvereniging De gekroonde Valk heeft dan ook besloten dat het niet langer zinvol is met om De Key te overleggen en heeft dit overleg inmiddels opgeschort. Totdat er duidelijke plannen zijn. Op deze wijze denkt Woonstichting De Key dus haar taak als maatschappelijke onderneming te moeten invullen.
Tot die taak behoort volgens de volkshuisvestingsregels overleg met een huurdersvereniging. De Key voldoet hier formeel aan. Maar inhoudelijk heeft dit niets weg van een overleg. Woningcorporaties zeggen steeds dat ze graag willen dat bewoners participeren. Ze willen geld uit potjes voor buurtcohesie besteden voor speelse activiteiten en dragen zelfs bij aan potjes voor huurdersverenigingen.
Maar als het er echt op aan komt laat De Key merken dat ze niet in staat is tot werkelijk overleg. Dan spelen toekomstige belangen een grotere rol dan de huidige bewoners. Zelfs in een klein project met maar 36 hoofdbewoners lukt het niet om tot vruchtbaar overleg te komen. Wij zijn niet de enigen. Ook bij de aanpak van de panden op de Wittenburgergracht zijn uiteindelijk alle huurders verdwenen om plaats te maken voor kopers.
Het sociale gezicht van De Key/Principaal gelijkt een Januskop: de ene kant verkoopt mooie praatjes over hoe goed ze zijn in stadsvernieuwing en kijk eens naar die leuke studentenwoningen, de andere kant schoffeert huurders in hun meest basale behoefte: de wens om serieus genomen te worden, sociale cohesie te respecteren en betaalbaar te kunnen wonen.
samenvatting
Terugkijkend. We zijn niet eens zonder enig begrip voor Woonstichting De Key. De Key wil winst maken. En zij hebben nu eenmaal het oog laten vallen op onze woningen en die waren nu eenmaal voor 1 euro te koop. Zij knappen die op, en verhuren of verkopen ze met de hoogst haalbare winstmarge. De Key is misschien niet beter of slechter dan de meeste andere woonstichtingen. Een en ander zou voor ons nog eenvoudiger te verteren zijn geweest als De Key gewoon tegen ons gezegd zou hebben: wij hebben het liefst dat jullie allemaal weggaan, wij willen nieuwe huurders met een flink inkomen! Hoe volstrekt idioot zou dat echter klinken, maar hoe volstrekt waar zou dat toch zijn! Het noodzakelijk ophouden van de schijn grieft en beledigt alleen maar diep. Het is duidelijk wat wij het liefst zouden willen: gewoon opnieuw stutten en eventueel een renovatie op maat uitvoeren. Degenen die nog geen centrale verwarming hebben zullen daar waarschijnlijk wel prijs op stellen. En dan uiteraard akkoord gaan met een huurverhoging vanwege geriefsverbetering. Het is dan al erg genoeg dat wij ten minste een jaar ons huis moeten verlaten en tweemaal moeten verhuizen. Nu kunnen enkelen terugkeren, naar een woning waar zij niet om gevraagd hebben. Zo goed als géén van huidige huurders verlangt een luxewoning. Wij voelen ons thuis in deze straat. De voorgevels van onze huizen zullen dus blijven staan. De woningen erachter verdwijnen. De bewoners erachter ook. Zij maken plaats voor andere mensen, die het geld ervoor hebben. Niet vaak is een voorgevel dan zó duidelijk een façade. Het lijkt een proces dat niet meer te stuiten is: de binnenstad van Amsterdam biedt nauwelijks meer plaats aan hen die weinig of modaal verdienen. Stukje bij beetje, soms met grote delen tegelijk, worden sociale huurwoningen aan het Amsterdams bestand onttrokken. Is er geen overheid meer, geen lokaal bestuur, dat zegt: stop dit!? Maar ook hier onttrekt De Key zich aan het zicht, en roept dan: de plannen liggen nog niet vast! Totdat de bewoners murw gebeukt zijn en misschien maar gewoon vertrekken.
Deze brief is niet geschreven door een groep teleurgestelde mensen, maar door vertegenwoordigers van een officiële huurdersvereniging. Wij zijn geen mopperende bewoners die alleen maar hun zin niet krijgen. Het wrange is hier dàt wij juist zo gewoon zijn! Wij zijn doodgewone Amsterdamse burgers, die geen hoge salarissen verdienen, die nu tegen de gevolgen daarvan aanlopen, die altijd woonden en werkten in de stad, in hun buurt, die deel van de buurt uitmaakten. In woningen die ‘beeldbepalend’ voor die buurt zijn. Gaan de plannen van De Key door, dan waaieren wij uit over de stad. Steeds moeizamer op zoek naar een betaalbare woning. Deze groep ‘doodgewone Amsterdammers’, die niet zomaar meer een plaats vindt om in te wonen, wordt groter en groter.